- Gider pusulasını alıcı düzenler, işi yapana ya da malı satana imzalatır (VUK m.234).
- Vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası fatura hükmündedir; teslim ya da hizmetten itibaren 7 gün içinde düzenlenir.
- Esnaf muaflığından yararlananlara ödemede gelir vergisi kesintisi yapılır: hurda %2, diğer mal %5, diğer hizmet %10 (GVK m.94/13).
- Nihai tüketicinin iade ettiği mal için satıcı gider pusulası düzenler; KDV ayrı gösterilir.
Gider pusulası nedir?
Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesine göre birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler, defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler; kanun kapsamındaki belgeleri düzenleme zorunluluğu bulunmayanlara yaptırdıkları işler ya da onlardan satın aldıkları mallar için gider pusulası düzenler ve bunu işi yapana veya malı satana imzalatır.
Faturadan farkı, belgeyi satıcının değil alıcının düzenlemesidir. Karşı taraf fatura kesemediği için alışınızı bu belgeyle kayda geçirirsiniz. Kanuna göre vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası, bu kişiler tarafından verilmiş fatura hükmündedir.
Gider pusulası kimlere düzenlenir?
- Vergiden muaf esnaf: Gelir Vergisi Kanunu 9. maddede sayılanlar; örneğin motorlu taşıt kullanmadan, iş yeri açmadan gezici olarak perakende ticaret yapanlar, gezici küçük sanat erbabı, oturduğu evde ürettiği el emeği ürünleri satanlar, kapı kapı dolaşarak hurda toplayıp satanlar, geleneksel el sanatlarıyla uğraşanlar.
- Belge düzenleme zorunluluğu olmayan diğer kişiler: örneğin ticari faaliyeti olmadan kendi kullandığı eşyayı satan kişiler gibi, fatura düzenleyemeyen herkes.
- Mal iade eden nihai tüketici: tüketici fatura düzenleyemediği için iadeyi satıcı gider pusulasıyla belgeler (aşağıda ayrıca anlatılıyor).
Kapsam dışında kalan önemli bir durum: gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden satın alınan mallar için gider pusulası değil, VUK 235. maddedeki müstahsil makbuzu düzenlenir.
Gider pusulasında bulunması gereken bilgiler
VUK m.234'e göre gider pusulasında şunlar yer alır:
- İşin mahiyeti ve iş ücreti,
- Malın cins ve nev'i, miktarı ve bedeli,
- İşi yaptıran ile yapanın ya da malı alan ile satanın adı soyadı (tüzel kişilerde unvanı) ve adresleri,
- Tarih.
Gider pusulası iki nüsha düzenlenir, bir nüshası işi yapana ya da malı satana verilir. Pusulalar seri ve sıra numarasıyla birbirini izler. Teslim ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.
Kanun bazı belgeleri gider pusulası yerine sayar: ikinci fıkradaki bilgileri içermesi şartıyla, bedelin süresi içinde satıcıya banka, yetkili ödeme kuruluşu ya da PTT aracılığıyla ödenmesi halinde bu kurumların düzenlediği belgeler; tüketici iadesinde iade tutarı bu kurumlar aracılığıyla ödendiğinde yine bu kurumların belgeleri; belge düzenleme zorunluluğu olmayan kamu kurumlarının kendi mevzuatına göre düzenlediği belgeler.
Gider pusulasında stopaj (gelir vergisi kesintisi)
GVK m.94'te sayılanlar (ticaret şirketleri, gerçek gelirini beyan etmek zorunda olan ticaret ve serbest meslek erbabı, kooperatifler, kamu idareleri ve diğerleri), esnaf muaflığından yararlananlara mal ve hizmet alımları karşılığında yaptıkları ödemelerden gelir vergisi kesintisi yapmak zorundadır. GİB'in yayımladığı güncel kesinti oranları tablosuna göre:
| GVK 94/13 | Ödeme | Oran |
|---|---|---|
| a | GVK m.9/1'in (6) ve (8) numaralı bentlerindeki emtia (evde üretilen ürünler, geleneksel el sanatları ürünleri) ya da bu emtianın imali için ödenen hizmet bedelleri | %2 |
| b | Hurda mal alımları | %2 |
| c | Diğer mal alımları | %5 |
| ç | GVK m.9/1-(9) kapsamında konut çatısı ya da cephesindeki yenilenebilir enerji tesisinden alınan ihtiyaç fazlası elektrik bedeli | %0 |
| d | Diğer hizmet alımları (mal ve hizmet bedeli ayrılamıyorsa da bu kapsamda) | %10 |
Örnek: muaf esnaftan 1.000 TL'lik mal aldınız ve alım "diğer mal alımları" kapsamında. Kesinti %5 ile 50 TL olur; satıcıya 950 TL ödenir. Kesintinin beyanı ve ödemesi için mali müşavirinizle çalışın.
Nihai tüketiciden iade alırken gider pusulası
Mağazanızdan ürün alan bir tüketici malı iade ettiğinde fatura düzenleyemez. GİB özelgesine göre bu durumda satıcı, iade edilen mal için gider pusulası düzenler; tüketiciden iade edilen mala ait fatura ya da benzeri belge gider pusulası ekinde geri alınır. Gider pusulasında iade edilen malın KDV'si satış bedelinden ayrı gösterilir ve bu tutar indirim konusu yapılarak işlem düzeltilir.
Müşteriniz vergi mükellefiyse iade faturasını o düzenler; internetten satışta ise tüketicinin imzalayıp malla gönderdiği e-Arşiv faturanın iade bölümü gider pusulası yerine geçer. Hangi durumda hangi belgenin düzenlendiğini ve KDV beyannamesindeki satırları iade faturası rehberinde, internet satışındaki iade bölümünü internet satışında e-Arşiv rehberinde bulabilirsiniz.
e-Gider Pusulası zorunlu mu?
VUK 509 sıra no.lu tebliğe göre e-Gider Pusulası yeni bir belge türü değildir; kâğıt gider pusulasıyla aynı hukuki niteliğe sahiptir. Tebliğin güncel metnine göre uygulama, GİB'in risk analizi sonucu yazılı bildirim yaparak (en az 3 ay hazırlık süresi vererek) geçiş zorunluluğu getirdiği mükellefler dışında zorunlu değildir. Gönüllü katılmak isteyenlerin e-Fatura uygulamasına dahil olması ve başvuru yapması gerekir. e-Gider Pusulasında kâğıt belgedeki bilgilere ek olarak düzenleyenin vergi dairesi ve TCKN/VKN'si, satıcının TCKN/VKN'si, düzenleme saati ve kesinti tutarları yer alır. GİB, uygulamanın teknik kılavuzunu Kasım 2025'te yayımlamıştır.
Yazılı bildirim aldıysanız bildirimdeki tarihten itibaren gider pusulalarınızı e-Gider Pusulası olarak düzenlemeniz gerekir; kâğıt düzenlemeye devam edilmesi halinde kanundaki ceza hükümleri uygulanır.
Faturika'da gider pusulası
Faturika'da gider pusulası, nihai tüketici iadesi için hazırlanır:
- Numarası alınmış e-Arşiv ya da yerel satış faturasının ekranında İade Kaydı'nı açar, iade edilen kalemleri ve miktarları girer, müşterinin nihai tüketici olduğunu onaylar ve Gider Pusulası Hazırla ile taslağı oluşturursunuz. İade miktarı satılan miktarı aşamaz.
- Müşterinin VKN'si varsa ya da e-Fatura kullanıcısıysa gider pusulası açılmaz; iade faturasını müşteri düzenler ve gelen iade faturası satış faturanızla eşleşir.
- Pusula kesinleşince sıra numarası alır; cari, KDV ön hazırlığında 103 (satıştan iade) satırı ve takipli ürünlerde stok girişi işlenir. Kesinleşen pusula değiştirilemez.
- PDF çıktısında düzenleyen ve iade edenin bilgileri, iade edilen faturanın numarası ve tarihi, kalemler, KDV'nin ayrı gösterimi ve iki tarafın imza alanları yer alır. Çıktıyı iade edene imzalatıp saklarsınız.
Faturika'daki gider pusulası basılı imzalı belge olarak kullanılır; e-Gider Pusulası olarak GİB'e iletilmez. Vergiden muaf esnaftan yapılan alımlar için stopaj kesintili gider pusulası düzenleme şu an Faturika'da bulunmuyor; bu alımları mali müşavirinizin yöntemiyle belgeleyin.
Sık sorulan sorular
Gider pusulası fatura yerine geçer mi?
Vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulası, Vergi Usul Kanunu 234. maddesine göre bu kişiler tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Belgeyi alıcı düzenler ve işi yapana ya da malı satana imzalatır.
Gider pusulası kaç gün içinde düzenlenmeli?
Malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde. Bu süre içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.
Vergiden muaf esnaftan alımda stopaj kaç?
GİB'in yayımladığı güncel kesinti oranlarına göre esnaf muaflığından yararlananlardan hurda mal alımında yüzde 2, diğer mal alımlarında yüzde 5, diğer hizmet alımlarında yüzde 10 gelir vergisi kesintisi yapılır. Evde üretilen ürünler ve geleneksel el sanatları ürünleri gibi bazı emtia için oran yüzde 2, konut çatısı ya da cephesindeki küçük yenilenebilir enerji tesisinden alınan ihtiyaç fazlası elektrik için yüzde 0'dır.
Mağazama ürün iade eden müşteri için ne düzenlerim?
Müşteri fatura düzenleyemeyen nihai tüketiciyse iade edilen mal için gider pusulası düzenlersiniz; iade edilen malın KDV'si satış bedelinden ayrı gösterilir ve bu tutar indirim konusu yapılarak işlem düzeltilir. Tüketiciye ait fatura da gider pusulası ekinde geri alınır.
e-Gider Pusulası zorunlu mu?
VUK 509 sıra no.lu tebliğin güncel metnine göre e-Gider Pusulası, GİB'in yazılı bildirimle geçiş zorunluluğu getirdiği mükellefler dışında zorunlu değildir. Gönüllü katılım için e-Fatura uygulamasına dahil olmak ve başvuru yapmak gerekir.
Kaynaklar
- GİB — Vergi Usul Kanunu m.234 Gider Pusulası (güncel metin)
- GİB — Vergi Usul Kanunu m.235 Müstahsil Makbuzu
- GİB — Gelir Vergisi Kanunu m.94 Vergi Tevkifatı
- GİB — GVK 94. maddesinde yer alan kesinti oranları (Haziran 2026)
- GİB — Gelir Vergisi Kanunu m.9 Vergiden Muaf Esnaf
- GİB — VUK Genel Tebliği Sıra No 509, güncel metin (IV.6 e-Gider Pusulası)
- GİB — e-Gider Pusulası Teknik Kılavuzu v1.0 (Kasım 2025)
- GİB — Tüketiciden iade edilen mallar için gider pusulası (İstanbul VDB özelgesi, 04.03.2013)
Son gözden geçirme: 29.09.2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.